Θέση: Βορειοδυτική Χίος

Είδος: Ήπια πεζοπορία στον κάμπο της Βολισσού.

Απόσταση: 3.009 μ. Χρόνος: 1 ώρα και 20'.

Φυσικό Περιβάλλον: Κάμπος με ελιές και δασική παραποτάμια βλάστηση.

Πλησιάζοντας στη Βολισσό, ακολουθούμε τον περιφερειακό του χωριού, που οδηγεί προς τα χωριά της ανατολικής πλευράς της Αμανής. Σε μικρή απόσταση από τη διασταύρωση βλέπουμε την ξύλινη πινακίδα, που περιγράφει το μονοπάτι. Από εκεί ξεκινά ένας αγροτικός δρόμος, ο οποίος αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος της πεζοπορικής μας διαδρομής. Πληροφοριακά αναφέρουμε ότι η κατάσταση του δρόμου είναι καλή για κάθε είδους όχημα, στα 500 πρώτα μέτρα του. Από εκεί και ως το σημείο που διακόπτεται, καλό είναι να τον ακολουθήσουν μόνο όσοι διαθέτουν ψηλά οχήματα. Ακολουθούμε τον αγροτόδρομο, περνάμε μέσα από τον ξεροπόταμο, που τον συναντά και περπατάμε ανάμεσα σε παλιά χωράφια με ελιές, που έχουν καεί δύο και τρεις φορές.

 Η βλάστηση έχει αποκατασταθεί και το τοπίο είναι κατάφυτο. Μέσα από τους καμένους κορμούς των ελαιόδεντρων έχουν ξαναβλαστήσει και αναπτυχθεί οι νέες ελιές (άγρελοι), αλλά τα κτήματα φαίνονται εγκαταλελειμμένα. Μετά από 500 μέτρα πορείας, φθάνουμε στην περιοχή των Βασιλικών, όπου βρίσκεται η παλιά εκκλησία του αγίου Γεωργίου. Συνεχίζοντας, περνάμε από ένα ειδικά διαμορφωμένο για στάση χώρο και σε απόσταση περίπου 500 μέτρων, μία μικρή πινακίδα αριστερά, μας δείχνει το δρόμο για τον πρώτο νερόμυλο. Κάνοντας μία παράκαμψη στη διαδρομή μας και περνώντας μέσα από σπάρτους, ελιές και σχίνα, φθάνουμε κοντά του. Ο μύλος είναι ερειπωμένος, μα παρ' όλα αυτά μπορούμε να δούμε το καλοδιατηρημένο βούκινο και το ζουρείο του. Στην περιοχή αυτή υπήρχε και παλιός οικισμός, που σήμερα ονομάζεται "του Κόκκινου το χωριό".

Επιστρέφοντας στον αγροτόδρομο, συνεχίζουμε τη διαδρομή μας. Αριστερά και λίγο ψηλότερα από το δρόμο διακρίνεται το αυλάκι, που έφερνε το νερό του Μαλαγκιώτη στις στέρνες των νερόμυλων. Σε μικρή απόσταση από τον πρώτο νερόμυλο θα συναντήσουμε τον δεύτερο, τον πιο καλοδιατηρημένο μύλο της περιοχής. είναι ο μοναδικός που διατηρεί τη στέγη και όλους τους χώρους του. Στο εσωτερικό του υπάρχουν ακόμα οι μυλόπετρες και σε μία γωνιά ένα καλοφτιαγμένο τζάκι. Η φτερωτή απουσιάζει, το βούκινο είναι σε πολύ καλή κατάσταση και ο χώρος της στέρνας ευδιάκριτος. Συνεχίζοντας τη διαδρομή και σε αρκετή απόσταση από το δεύτερο, θα βρούμε τα ερείπια του τρίτου. Για να φθάσουμε σε αυτόν περνάμε μέσα από έναν ελαιώνα. Ο τρίτος νερόμυλος βρίσκεται σε ερειπιώδη κατάσταση, εκτός από το βούκινό του που διατηρείται αρκετά καλά. Στο κατεδαφισμένο εσωτερικό του διακρίνουμε κάτω από τα συντρίμμια τις μυλόπετρες και τη χελιδόνα.

Στο τελείωμα του αγροτόδρομου βρίσκεται και ο τέταρτος νερόμυλος, της οικογένειας Καγιάντα, με μία μυλόπετρα στο εσωτερικό του, χρονολογημένη στα 1906. Πλάι στο μύλο βλέπουμε ερείπια παλιών κτισμάτων, που χρησίμευαν προφανώς ως αποθήκες σταριού. Σ' αυτό το σημείο τελειώνει ο αγροτόδρομος και η πεζοπορική μας διαδρομή ακολουθεί το παραποτάμιο μονοπάτι. Λυγαριές, αροδάφνες, ελιές, πλατάνια και πεύκα μας συντροφεύουν στην πεζοπορία. Σε κάποιο σημείο το μονοπάτι συναντά την κοίτη του ποταμού, την ακολουθεί για λίγα μέτρα και στη συνέχεια την ξαναφήνει στα δεξιά του.

Η κοίτη του Μαλαγκιώτη είναι αρκετά φαρδιά και στο σημείο όπου την συναντά η διαδρομή μας, τον περισσότερο χρόνο δεν έχει νερό, έτσι ακολουθούμε το μονοπάτι πολύ εύκολα. αν όμως η διαδρομή γίνει χειμώνα και μετά από βροχές, τότε το σημείο αυτό έχει πρόβλημα προσπέλασης. Καλό θα είναι να ακολουθήσουμε τη διαδρομή παράλληλα με το ποτάμι, αλλά πιο μέσα, έως ότου να ξαναβρούμε τα σημάδια του μονοπατιού. Συνεχίζοντας να περπατάμε παράλληλα με την κοίτη, φτάνουμε στο εκκλησάκι της Παναγίας των Λουτρών ή Νερομύλων, όπου έχει ήδη διαμορφωθεί ένας όμορφος χώρος για στάση και ανάπαυση.

Στο τέλος της διαδρομής υπάρχει ένα πανέμορφο λιβάδι με τον πέμπτο ερειπωμένο νερόμυλο, ένα παλιό μαγγανοπήγαδο και διάφορα άλλα κτίσματα, που είχαν προφανώς αποθηκευτικές χρήσεις. Αξίζει να δείτε Οι νερόμυλοι είναι γενικά πολύ αξιόλογοι για παρατήρηση. Παρ' όλο που οι περισσότεροι στην περιοχή είναι ερειπωμένοι, μπορούμε να τους παρατηρήσουμε και να καταλάβουμε τη λειτουργία τους, που σε γενικές γραμμές έχει ως εξής: Ένα αυλάκι οδηγούσε το νερό από τον ποταμό στη στέρνα του μύλου. Από τη στέρνα, μέσω του βούκινου, το νερό έπεφτε ορμητικά στο ζουρείο, όπου υπήρχε η φτερωτή. Η φτερωτή γύρναγε και μετέδιδε, μέσω ενός σιδερένιου άξονα (χελιδόνα), την κίνηση στη μυλόπετρα, η οποία βρισκόταν στον κυρίως χώρο του μύλου. Το στάρι τριβόταν ανάμεσα στις δύο μυλόπετρες και έβγαινε το αλεύρι.

Κείμενα: Γιάννης Μακριδάκης