Θέση: Βορειοδυτική Χίος

Είδος: Πεζοπορία σε ορεινό μονοπάτι.

Απόσταση: 2.400 μ. Χρόνος: 45' περίπου.

Φυσικό Περιβάλλον: Τυπικό άγονο τοπίο της Αμανής με χαμηλή βλάστηση, σπάρτους και δρυς.

Η διαδρομή παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ενώνει το χωριό Άγιο Γάλας με το εγκαταλελειμμένο, από το 1960 περίπου, οικισμό του Αγίου Γιάννη και περιλαμβάνει αξιόλογα μνημεία της πολιτιστικής κληρονομιάς και της φύσης του νησιού. Έχει όμως μία ιδιαιτερότητα. Στην εύκολα προσεγγίσιμη αρχή της διαδρομής, δηλαδή το Άγιο Γάλας, βρίσκεται το σύνολο σχεδόν των μνημείων. Αυτό, σε συνδυασμό με την ανάβαση, που σε μερικά σημεία γίνεται πολύ κοπιαστική, ώθησε το μελετητή να ορίσει ως αρχή τον οικισμό του Άη Γιάννη, κάνοντας τη διαδρομή κατηφορική και αφήνοντας "τα καλά για το τέλος". Έτσι, η πρόσβασή μας στην αρχή γίνεται με κάποιο όχημα, που θα μας ανεβάσει στον Άη Γιάννη. Ο χωματόδρομος που οδηγεί στον οικισμό αρχίζει ενάμισι περίπου χιλιόμετρο μετά το Άγιο Γάλας, καθώς προχωρούμε προς τα Νενητούρια.

Ανεβαίνοντας στον Άγιο Γιάννη, καθόμαστε κάτω από το μεγάλο δρυ, αγναντεύουμε την καταπληκτική θέα προς το Αιγαίο και τα Ψαρά, παίρνουμε νερό από τη βρύση ή από τη παλιά πηγή του χωριού, ανεβαίνουμε στο παρατηρητήριο των πουλιών, βλέπουμε τα κελύφη των παλιών σπιτιών και κατηφορίζουμε προς το Άγιο Γάλας. Το μονοπάτι είναι εύκολο και περνάει από τις πλαγιές της Αμανής, που κάποτε οι κάτοικοι έσπερναν στάρι, αλλά τώρα είναι γεμάτες άγρια, χαμηλή βλάστηση, δρυς και σπαρτούς, ένα φανταστικό κατακίτρινο θέαμα την άνοιξη. Όταν κατεβαίνουμε, βλέπουμε πανοραμικά το Άγιο Γάλας, την Παναγία, τα Ψαρά και το καταγάλανο Αιγαίο. Στο δρόμο μας συναντάμε αλώνια και λίγες αναβαθμίδες, μοναδικούς μάρτυρες της ανθρώπινης δραστηριότητας, που υπήρχε κάποτε στις άγονες πλαγιές της Αμανής.

Φτάνουμε στο Άγιο Γάλας και περπατούμε στα δρομάκια του, ακολουθώντας τη σήμανση, με τελικό προορισμό το εκκλησάκι του Αγίου Θαλαλαίου, το όνομα του οποίου ήταν και το πρώτο όνομα του χωριού. Αξίζει να δείτε · Άγιος Γιάννης: Εγκαταλελειμμένο χωριό στην πλαγιά της Αμανής. Η θέση του είναι χαρισματική και προσφέρει απεριόριστη θέα στο αιγαίο κι ένα κατ΄πληκτικό ηλιοβασίλεμα. Τα σπιτάκια, ερειπωμένα πια, μας μαρτυρούν την αρχιτεκτονική των μικρών, φτωχών χωριών της περιοχής. "Σπίτι όσο χωρείς και κτήμα όσο θωρείς" έλεγαν οι χωρικοί, που έσπερναν όλες τις άγονες πλαγιές της Αμανής, για να εξοικονομήσουν τα απαραίτητα για την επιβίωσή τους. Ο κάτω όροφος στα δίπατα σπίτια χρησιμοποιούνταν ως στάβλος. Οι όροφοι επικοινωνούσαν με σκάλα εξωτερικά, η οποία κατέληγε στο μπαλκόνι. Στο εσωτερικό, που συνήθως είχε δύο δωμάτια, σώζονται ακόμα τα τζάκια, αλλά και οι χοντροί κορμοί, στο κέντρο του δωματίου, που στήριζαν τη στέγη.

Το χωριό εγκαταλείφθηκε γύρω στο 1960. · Άγιο Γάλας: Το πλέον απομακρυσμένο χωριό της Χίου, γνωστό για την εκκλησία της Παναγίας της Αγιογαλούσαινας και για το σπήλαιό του. χτισμένο πάνω σε μικρό ύψωμα, που από τη μεριά της θάλασσας καταλήγει σε απότομο γκρεμό, προφυλασσόταν από τις πειρατικές επιδρομές. Στο χωριό λειτουργούσε πύργος παρατηρητήριο. · Το σπήλαιο: Χωρίς να έχει σημαντικό διάκοσμο από σταλακτίτες και σταλαγμίτες, εντυπωσιάζει με το μέγεθός του και το πλήθος των δωματίων του. Είναι από τα πιο αξιόλογα σπήλαια της Ελλάδας από αρχαιολογικής άποψης, αφού μέσα του έχουν βρεθεί ίχνη κατοίκησης από την πρώιμη Νεολιθική εποχή, δηλαδή από το 6.000 π.Χ. Ο επισκέψιμος χώρος εκτείνεται σε μήκος 250 μ. με πολλές διακλαδώσεις και επαρκή φωτισμό. · Η Παναγία η αγιογαλούσαινα: Μικρός Βυζαντινός ναός με τρούλο, κτισμένος τον 13ο αιώνα, κρέμεται, κυριολεκτικά, από τα βράχια στην είσοδο του σπηλαίου. Στο εσωτερικό του βλέπουμε το εντυπωσιακό, ξυλόγλυπτο τέμπλο και δείγματα από την πλούσια εικονογράφηση, που κάλυπτε κάποτε όλο το ναό. · Το εκκλησάκι του Αγίου Θαλαλαίου: Μικρός ναός, παλαιότερος από την Αγιογαλούσαινα, με πολύ αξιόλογο, ξυλόγλυπτο τέμπλο.

Κείμενα: Γιάννης Μακριδάκης